Φύλο, επιστράτευση και προστασία, και ο πόλεμος στη Συρία

Των Rochelle Davis, Abbie Taylor και Emma Murphy
Μεταφρασμένο από τα αγγλικά από τους Translate for Justice

Πηγή: http://www.fmreview.org/en/syria/syria.pdf (Gender, conscription and protection, and the war in Syria)

Οι δυσκολίες που υπομένουν οι άντρες που παραμένουν στο εσωτερικό της Συρίας και τα εμπόδια που αντιμετωπίζουν εκείνοι που επιλέγουν να απομακρυνθούν από τις μάχες φεύγοντας από την χώρα, αποδεικνύουν την ανάγκη να επαναπροσδιοριστούν κλασσικές έννοιες, όπως αυτή της ευπάθειας, καθώς και την ανάγκη να θεωρήσουμε τους άντρες πολίτες και τις ανάγκες τους ως μέρος μιας λύσης παρά ενός προβλήματος.

Η ανθρωπιστική παύση πυρός σε σημεία της Χομς στη Συρία, τον Φεβρουάριο του 2014, επέτρεψε την εκκένωση του άμαχου πληθυσμού που βρισκόταν για μεγάλο χρονικό διάστημα σε κατάσταση πολιορκίας και είχε ολοένα και πιο περιορισμένη πρόσβαση σε τρόφιμα, ιατρική περίθαλψη και προμήθειες από τα τέλη του 2013. Ενώ επετράπη σε γυναίκες, παιδιά και ηλικιωμένους να φύγουν από την περιοχή, περισσότεροι από 500 άντρες ηλικίας από 15 έως 55 κρατήθηκαν στην πόλη για ανάκριση και έλεγχο ασφαλείας.

Η κατάσταση στη Χομς δεν είναι παρά ένα μικρότερης κλίμακας παράδειγμα για τη γενικότερη κατάσταση που επικρατεί στα πλαίσια της σύγκρουσης στη Συρία. Αυτό σημαίνει ότι οι άντρες αυτής περίπου της ηλικίας, αλλά ιδιαίτερα οι νέοι άντρες, θεωρούνται, λόγω του φύλου τους, πιθανοί αγωνιστές. Αυτός ο δημογραφικός χαρακτηρισμός σημαίνει ότι ακόμη κι αν ένας άντρας δεν έχει όπλα και δεν συμμετέχει στις συγκρούσεις, θεωρείται το λιγότερο πρόθυμος να πολεμήσει. Συνεπώς, θεωρείται είτε ατού είτε απειλή – προς το καθεστώς, τα κινήματα αντιπολίτευσης ή τις κυβερνήσεις των χωρών υποδοχής. Δεν θεωρείται ποτέ ουδέτερος πολίτης, όπως θεωρούνται οι γυναίκες, τα παιδιά και οι ηλικιωμένοι[1].

Επιστράτευση και συγκρούσεις στη Συρία

Στο εσωτερικό των περιοχών της Συρίας που βρίσκονται υπό καθεστωτικό έλεγχο, οι άντρες – ανεξάρτητα από τις πεποιθήσεις και την πολιτική τους δράση – έρχονται αντιμέτωποι με την επιστράτευση στην ηλικία των 18. Ένας άντρας μπορεί να απαλλαχθεί ή να θεωρηθεί κατάλληλος για να προσφέρει υπηρεσίες συγκεκριμένου τύπου για έναν περιορισμένο αριθμό αιτιών, όπως για την περίπτωση που είναι ο μοναδικός γιος μιας οικογένειας ή που έχει κάποιο σοβαρό πρόβλημα υγείας. Εναλλακτικά, δύναται να πληρώσει για να απαλλαχθεί από την υπηρεσία· το 2013 η κυβέρνηση αύξησε το ποσό από τα 7.500 δολ. στα15.000 δολ. Η φοίτηση σε πανεπιστήμιο δύναται να οδηγήσει σε αναβολή και, αν εργάζεται σε κυβερνητική θέση ή ζει στο εξωτερικό, μπορεί να καταθέσει μια ετήσια αίτηση για αναβολή έως και πέντε ετών. Από την έναρξη της σύρραξης, ακόμη και άντρες που έχουν ήδη ολοκληρώσει την στρατιωτική τους θητεία έχουν κληθεί να υπηρετήσουν ξανά, μέχρι την ηλικία των 42.

Λόγω των συνεχώς μεταβαλλόμενων πολιτικών και της αυθαίρετης εφαρμογής τους, πολλοί Σύριοι εκφράζουν φόβο και δισταγμό σχετικά με την παραμονή τους στην Συρία και με την προσπάθειά τους να κινηθούν μέσα στο σύστημα νόμιμα. Πολλοί άντρες που βρίσκονται σε ηλικία που μπορούν να υπηρετήσουν, έχουν ξεφύγει και από την στρατιωτική επιστράτευση και από την στρατιωτική θητεία ως αποτέλεσμα της σύστασης του Ελεύθερου Συριακού Στρατού (FSA) στα τέλη Ιουλίου 2011 και της εντατικοποίησης της βίαιης καταστολής που εφαρμόζει το καθεστώς σε όλη την χώρα. Σύμφωνα με μαρτυρίες πολλών ανθρώπων, σημείο καμπής αποτέλεσε η στιγμή που ένας αξιωματικός χτύπησε την πόρτα τους με εντολή επιστράτευσης για τον 18χρονο γιο ή αδερφό τους.

Λόγω των θανάτων μελών της οικογένειας, κάποιοι άντρες παίρνουν τη θέση του επικεφαλής του σπιτιού και επομένως, πρέπει να παρέχουν στα μέλη της οικογένειας, κάτι που δεν θα μπορούσαν να κάνουν ως ενεργοί ή πιθανοί αγωνιστές στο εσωτερικό της Συρίας. Άλλοι ερωτηθέντες είναι φοιτητές που παρενοχλήθηκαν κατ’ επανάληψη ή των οποίων τα σπίτια καταστράφηκαν από το καθεστώς, εμποδίζοντας έτσι τη συνέχιση της εγγραφής τους στο πανεπιστήμιο και θέτοντας τέλος στην στρατιωτική αναβολή τους. Αυτοί οι νέοι άντρες είπαν ότι έφυγαν, επειδή δεν ήταν πρόθυμοι να συμμετέχουν ούτε στον εθνικό στρατό ούτε στην ένοπλη αντιπολίτευση.

Επιπλέον, άντρες που προηγουμένως υπηρετούσαν τον Συριακό στρατό ανέφεραν ότι λιποτάκτησαν επειδή, μεταξύ άλλων λόγων, διετάχθησαν να ανοίξουν πυρά κατά Σύριων πολιτών που διαμαρτύρονταν ειρηνικά στους δρόμους. Η προσθήκη μιας στρατιωτικοποιημένης αντιπολίτευσης στις ειρηνικές εξεγέρσεις παίζει σημαντικό ρόλο στο γιατί οι άντρες επιλέγουν να φύγουν από την Συρία, ακόμα κι αν κάποιοι από αυτούς βρίσκονται ιδεολογικά με το μέρος της αντιπολίτευσης. Για όλους αυτούς τους άνδρες, η παραμονή στην Συρία σημαίνει είτε ότι θα πάρουν στα χέρια τους όπλα για να πολεμήσουν, είτε ότι θα προσπαθήσουν να αποφύγουν τη στρατιωτική θητεία – και η σύλληψη ενώ προσπαθούν να αποφύγουν τη στρατιωτική θητεία ενδεχομένως θα σήμαινε παρατεταμένη κράτηση, βασανιστήρια ή θάνατο.

Επομένως, πολλοί επιλέγουν (ή αναγκάζονται από τις οικογένειές τους) είτε να καταφύγουν σε γειτονικές χώρες ή σε περιοχές που δεν ελέγχονται από το καθεστώς, είτε να κρυφτούν στο εσωτερικό της Συρίας. Κάποιοι έκαναν λόγο για φίλους και γείτονες των οποίων οι γιοι κρύφτηκαν ή σκηνοθέτησαν την απαγωγή ή τον θάνατό τους προκειμένου να αποφύγουν την επιστράτευση. Είναι σημαντικό ότι η διεθνής κοινότητα, οι Σύριοι και όλοι όσους αφορά η σύρραξη αναγνωρίζουν ότι αυτοί οι άντρες έχουν επιλέξει να μην πολεμήσουν και έχουν απομακρυνθεί από τη σύρραξη παρά τις απειλές για την ασφάλεια των ίδιων και των οικογενειών τους.

Πολλοί Σύριοι θεωρούν τις περιοχές που δεν ελέγχονται από το καθεστώς, αλλά από τον Ελεύθερο Συριακό Στρατό (FSA) ή τα τοπικά συμβούλια, καταφύγια για όσους αποφεύγουν την επιστράτευση και για όσους λιποτάκτησαν. Όμως, υπάρχουν, επίσης, αναφορές ότι σε εκείνες τις περιοχές νεαροί άνδρες και αγόρια ηλικίας 12-16 ετών εκπαιδεύονται για να γίνουν μέλη Ισλαμιστικών ομάδων τζιχαντιστών μέσα από καμπάνιες με στόχο την κατήχησή τους, και συγγενείς τους διηγούνται τις προσπάθειές τους να πάρουν τους γιους και αδελφούς τους μακριά από αυτό το περιβάλλον. Από τον Μάρτιο του 2014, η επέκταση των τυχαίων βομβαρδισμών του καθεστώτος, σε συνδυασμό με τους στοχευμένους φόνους ειρηνικών ακτιβιστών μέσα στις πόλεις και στα χωριά τους στις περιοχές που δεν ελέγχονταν από το καθεστώς όταν πήραν τον έλεγχο οι Ισλαμιστικές ομάδες τζιχαντιστών, ώθησε μια νέα ομάδα ανδρών (ιδιαίτερα εκείνους που είχαν θεωρήσει τις περιοχές αυτές σχετικά ασφαλείς) να φύγουν ξανά, συνήθως εκτός συνόρων.

Εμπόδια κατά τη φυγή από τη Συρία

Ωστόσο, το δικαίωμα στη φυγή, ή το δικαίωμα στην ασφάλεια σε μία άλλη χώρα δεν προσφέρεται πάντα στους άνδρες που προσπαθούν να φύγουν από την Συρία. Ενώ στο παρελθόν η Συριακή κυβέρνηση απαγόρευε σε άνδρες που δεν είχαν ολοκληρώσει τη διετή στρατιωτική τους θητεία να φύγουν από την χώρα, τον Μάρτιο του 2012 ο περιορισμός απαγόρευσε σε όλους τους άνδρες ηλικίας μεταξύ 18 και 42 ετών να ταξιδέψουν στο εξωτερικό χωρίς προηγούμενη έγκριση, ανεξάρτητα από το αν είχαν ήδη εκπληρώσει την στρατιωτική τους θητεία ή όχι.

Φυσικά, πολλοί άνδρες μπορούν και πράγματι φεύγουν χωρίς άδεια, αποφεύγοντας τα πολυάριθμα σημεία ελέγχου της Συρίας στον δρόμο προς τον Λίβανο και την Ιορδανία. Άλλοι έχουν φύγει με τις οικογένειές τους από τις περιοχές υπό καθεστωτικό έλεγχο προς τις περιοχές που ελέγχουν οι επαναστάτες κοντά στα σύνορα με την Τουρκία και το Ιράκ. Αν και οι άνδρες αυτοί δεν αντιμετωπίζουν πλέον τον κίνδυνο της επιστράτευσης στο Συριακό στρατό, αντιμετωπίζουν άλλους κινδύνους που σχετίζονται με το φύλο τους. Ανάλογα με τον προσωπικό πολιτικό ακτιβισμό τους ή αυτόν των μελών της οικογένειάς τους, ενδέχεται να τεθούν υπό κράτηση, να βασανιστούν ή ακόμα και να απειληθούν με εκτέλεση από τις νέες στρατιωτικές ομάδες. Λόγω του φύλου τους, θεωρείται ότι αποτελούν απειλή είτε για υποκίνηση βίας είτε για αντίσταση.

Για τους άνδρες που μπορούν να περάσουν τα σύνορα της Συρίας, η άδεια εισόδου τους στις γειτονικές χώρες εμποδίζεται από σποραδικούς περιορισμούς εισόδου. Επομένως, υπάρχουν δύο κατηγορίες Σύριων που ζουν στον Λίβανο, την Τουρκία, την Ιορδανία και το Ιράκ: οι νόμιμοι και εκείνοι που μπήκαν στη χώρα παράνομα, χωρίς επίσημη καταχώρηση στο μητρώο του συστήματος μετανάστευσης της κυβέρνησης της χώρας υποδοχής. Αναφορές από την περίοδο πριν την προέλαση του ISIS στο Ιράκ υποδηλώνουν ότι η κεντρική κυβέρνηση του Ιράκ εμπόδιζε την είσοδο σε νέους άνδρες από τη Συρία, αν και η Περιφερειακή Κυβέρνηση του Κουρδιστάν στο βόρειο Ιράκ τους επέτρεπε να εισέρχονται στη χώρα όταν τα σύνορά της ήταν ανοιχτά, και να αναζητήσουν δουλειά. Έτσι, οι συνέπειες του τρέχοντος ελέγχου του ISIS στα διάφορα σημεία των συνόρων στο μεταναστευτικό κίνημα και σε αυτές τις πολιτικές δεν είναι σαφείς. Από το 2013, η Ιορδανία απαγορεύει σε ασυνόδευτους άνδρες να εισέρχονται στην χώρα. Ως αποτέλεσμα, κάποιοι έπρεπε να αναγκάσουν τις γυναίκες συγγενείς τους να ταξιδέψουν μαζί τους ή να προσκολληθούν σε άλλες οικογένειες για να διασχίσουν τα σημεία ελέγχου των συνόρων, ενώ πολλοί άλλοι επέλεξαν να ξεκινήσουν μεγάλα και επικίνδυνα ταξίδια μέσω της ανατολικής ερήμου για να περάσουν παράνομα στην Ιορδανία.

Αυτή η διάκριση απέναντι στους άνδρες που ταξιδεύουν μόνοι προκύπτει από την υπόθεση ότι μόνοι άνδρες και αγόρια, που έχουν απομακρυνθεί εμφανώς από μία οικογένεια, αποτελούν απειλή για την ασφάλεια, σε αντίθεση με άνδρες που λειτουργούν ως πατέρες, γιοι, αδελφοί και/ή σύζυγοι. Οι άνδρες σε αυτές τις περιπτώσεις είναι διπλά ευάλωτοι, καθώς δεν έχουν την φροντίδα και την προστασία των οικογενειών τους και επειδή θεωρούνται απειλή από τις χώρες υποδοχής. Αντιθέτως, γυναίκες και κορίτσια που είναι μόνες, χωρίς συζύγους, αδελφούς και/ή πατέρες, θεωρούνται ευάλωτες. Αξίζει λοιπόν να σκεφτούμε το ενδεχόμενο οι ανθρωπιστικές πολιτικές που έχουν ως στόχο νοικοκυριά των οποίων ηγούνται γυναίκες, να ενθαρρύνουν ακούσια την διάσπαση των οικογενειών, επιδεινώνοντας, έτσι, τους κινδύνους για τις γυναίκες και για τους άνδρες.

Περιορισμοί στην προστασία εκτός Συρίας

Εφόσον πολλοί νέοι άνδρες και άνδρες στρατιωτικής ηλικίας έχουν απομακρυνθεί σκοπίμως από τη σύρραξη, είναι σημαντικό η διεθνής κοινότητα, συμπεριλαμβανομένων χορηγών, ΜΜΕ, κυβερνήσεων κρατών υποδοχής και υπευθύνων χάραξης πολιτικής, να τους βλέπουν, εξ ορισμού, ως πολίτες που είναι κατάλληλοι για να τους προσφερθεί βοήθεια και ενδεχομένως να χρήζουν της βοήθειας αυτής.

Γενικά, σε άνδρες πολίτες που απομακρύνονται από τη σύρραξη, προσφέρεται η ίδια νομική προστασία όπως και στους άλλους. Ωστόσο, σε περιόδους κρίσης, οι ανθρωπιστικοί φορείς συχνά χαρακτηρίζουν συγκεκριμένες ομάδες ως ευπαθείς, συνεπώς κατευθύνουν συγκεκριμένες μορφές βοήθειας προς εκείνους που κρίθηκαν ότι βρίσκονται «σε μεγαλύτερο κίνδυνο». Στην περίπτωση των Σύριων προσφύγων, όπως και με τόσους άλλους, το μεγαλύτερο μέρος της βοήθειας έχει ως στόχο γυναίκες, παιδιά, ηλικιωμένους και άτομα με ειδικές ανάγκες. Τα παραπάνω δεν αμφισβητούν τις ανάγκες αυτών των ομάδων ή το κατά πόσο μπορεί να είναι ευάλωτες σε καταστάσεις σύρραξης, αλλά κυρίως τονίζουν το γεγονός ότι αυτή η δημογραφική κατηγοριοποίηση, με βάση την οποία προσφέρεται η ανθρωπιστική βοήθεια, αποκλείει όλους τους άνδρες που δεν είναι παιδιά, ηλικιωμένοι ή με αναπηρία.

Με ποιον τρόπο είναι ευάλωτοι οι άνδρες στρατιωτικής ηλικίας;

Πρώτον, δεν μπορούν να επιστρέψουν στη Συρία. Όσοι εγκατέλειψαν τον στρατό δεν μπορούν να επιστρέψουν σε περιοχές υπό καθεστωτικό έλεγχο την παρούσα στιγμή, διαφορετικά θα αντιμετωπίσουν ποινές, φυλάκιση και ίσως θάνατο για αποστασία. Πολλοί αποστάτες δεν μπορούν να πάνε σε περιοχές που δεν βρίσκονται υπό καθεστωτικό έλεγχο, διότι υπήρξαν κάποια στιγμή μέλη του Συριακού στρατού, και επομένως οι ομάδες των επαναστατών είναι καχύποπτοι απέναντι τους. Και όσοι έφυγαν ή όσοι ξέφυγαν από τον Ελεύθερο Συριακό Στρατό ή τις ομάδες τζιχαντιστών με τη βοήθεια των οικογενειών τους, δεν μπορούν να επιστρέψουν για τους ίδιους περίπου λόγους.

Δεύτερον, πολλοί νέοι άνδρες πρόσφυγες συγκεκριμένα αντιμετωπίζουν τεράστια οικονομικά και ψυχολογικά εμπόδια στις χώρες υποδοχής και, καθώς δεν αναγνωρίζονται οι λόγοι για τους οποίους έφυγαν και ο τεράστιος κίνδυνος που θα αντιμετώπιζαν, εάν επέστρεφαν στη Συρία, θεωρούνται ως απειλή για την κοινωνική, πολιτική και οικονομική σταθερότητα από τις κυβερνήσεις των χωρών υποδοχής.

Το τρέχον παράδειγμα μέσω του οποίου βλέπουμε την ευπάθεια κατά κύριο λόγο σε καταστάσεις σύρραξης τοποθετεί τους νέους άνδρες στην κατηγορία των επικίνδυνων – εχθρικών που είναι ανοιχτοί στην ριζοσπαστικοποίηση ή επιρρεπείς στη βία. Αυτό περιπλέκει τον ορισμό της ευπάθειας και έχει επιβλαβείς επιπτώσεις για τους άνδρες πολίτες και τις οικογένειές τους, καθώς τα κράτη υποδοχής φοβούνται ότι οι άνδρες που διασχίζουν τα σύνορά τους μόνοι είναι πολεμιστές, οι οποίοι είτε εισέρχονται στο κράτος υποδοχής για να ξεκουραστούν και να δουν τις οικογένειές τους, είτε έρχονται για να στρατολογήσουν και να οργανώσουν ένοπλη αντιπολίτευση, είτε για να φέρουν τις συγκρούσεις στη χώρα υποδοχής. Υπάρχουν αποδείξεις ότι τέτοιες δραστηριότητες πραγματοποιούνται και σε αυτή την περίπτωση. Ωστόσο, υπάρχουν επίσης εκείνοι που αναζήτησαν καταφύγιο σε αυτές τις γειτονικές χώρες προκειμένου να απομακρυνθούν από τον πόλεμο και να αποφύγουν τη συμμετοχή στο στρατό οποιασδήποτε πλευράς. Αυτή η κατάσταση πρέπει να αναγνωριστεί και να στηριχθεί από την διεθνή κοινότητα και ιδιαίτερα, από την κοινότητα ανθρωπιστικής βοήθειας. Με αυτούς ακριβώς τους ανθρώπους πρέπει να ασχοληθούμε ως μέρος της έρευνας για λύσεις προκειμένου να θέσουμε τέλος στον πόνο που υπομένουν εκατομμύρια Σύριοι.

Η διεθνής κοινότητα πρέπει να εξετάσει εκ νέου τις δημογραφικές κατηγοριοποιήσεις και τις έννοιες ευπάθεια και εμπόλεμη κατάσταση πάνω στις οποίες βασίζονται. Οι κίνδυνοι που αντιμετωπίζουν αυτοί οι άνδρες όταν αναγκάζονται να πολεμήσουν ή όταν προσπαθούν να φύγουν για να μην πολεμήσουν, τους καθιστά μεγαλύτερη προτεραιότητα, μαζί με άλλες παραδοσιακά πιο «ευπαθείς» ομάδες. Επιπλέον, οι κυβερνήσεις των κρατών υποδοχής πρέπει να ενθαρρύνονται και να στηρίζονται προκειμένου να μειώσουν τους περιορισμούς στα σύνορα, και να παρέχουν εκπαίδευση για προσωπικό ασφαλείας και κατάλληλες εγκαταστάσεις υποδοχής στους σταθμούς των συνόρων προκειμένου να εξασφαλιστεί ότι οι άνδρες που θέλουν να ξεφύγουν μπορούν και να το κάνουν. Από την άλλη πλευρά, η διεθνής κοινότητα θα μπορούσε να αναπτύξει προγράμματα που συμπεριλαμβάνουν κατάλληλες ψυχοκοινωνικές δραστηριότητες, εθελοντισμό και επαγγελματική εκπαίδευση για άνδρες και να ανταποκρίνεται στις ανησυχίες των κρατών υποδοχής για τους κινδύνους που παρουσιάζουν αυτοί οι άνδρες. Τέλος, η Σύριοι που επιλέγουν να μην πολεμήσουν μπορούν να αποτελέσουν κλειδί στη λήξη της σύρραξης και μπορούν να λάβουν μέρος στη δημιουργία νέων ευκαιριών για το μέλλον της Συρίας.

Η Rochelle Davis rad39@georgetown.edu είναι Αναπληρώτρια Καθηγήτρια στο Κέντρο Σύγχρονων Αραβικών Σπουδών, η Abbie Taylor act64@georgetown.edu είναι Ερευνήτρια στο Ινστιτούτο Μελέτης της Διεθνούς Μετανάστευσης και η Emma Murphy emm234@georgetown.edu είναι Μέλος της Προπτυχιακής Ομάδας Ερευνών του Κέντρου Mortara, όλοι ανήκουν στη Σχολή Εξωτερικών Υποθέσεων Edmund B Walsh του Πανεπιστημίου της Τζορτζτάουν. http://sfs.georgetown.edu

Το παρόν άρθρο βασίζεται σε περισσότερες από 100 συνεντεύξεις με Σύριους πρόσφυγες στην Ιορδανία, τον Λίβανο και την Τουρκία από τα μέσα του 2013 έως τις αρχές του 2014.

Η τέταρτη Σύμβαση της Γενεύης («Περί Προστασίας του Άμαχου Πληθυσμού σε Καιρό Πολέμου») καλύπτει όλα τα άτομα «που δεν ανήκουν σε ένοπλες δυνάμεις, δεν λαμβάνουν μέρος στις εχθροπραξίες και βρίσκονται στα χέρια του Εχθρού ή μίας Κατέχουσας Δύναμης». Μεταξύ άλλων διατάξεων, ορίζει ότι:

Τα προστατευόμενα πρόσωπα ΠΡΕΠΕΙ να:

  • Τυγχάνουν ανθρωπιστικής μεταχείρισης πάντοτε και να προστατεύονται από πράξεις ή απειλές βίας, προσβολές και από την περιέργεια του κοινού.

Τα προστατευόμενα πρόσωπα Δεν πρέπει να:

  • Τυγχάνουν διακρίσεως στηριζόμενης στη φυλή, τη θρησκεία ή την πολιτική γνώμη.
  • Τιμωρούνται για αδικήματα που δεν έχουν διαπράξει προσωπικά.

 

Η Τέταρτη Σύμβαση της Γενεύης είναι διαθέσιμη στο: http://www.refworld.org/docid/3ae6b36d2.html

[1] Για περισσότερες πληροφορίες πάνω στο θέμα, βλέπε: Carpenter R C (2006) ‘Innocent Women and Children’: Gender, Norms and the Protection of Civilians. Hampshire: Ashgate Publishing; Helton A C (1992) ‘Resistance to Military Conscription or Forced Recruitment by Insurgents as a Basis for Refugee Protection: A Comparative Perspective’, San Diego Law Review; και Jones A, ed (2004) Gendercide and Gender. Nashville: Vanderbilt University Press

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s