Romanlar Kimlerdir?

28.10.2013
İngilizceden çeviren: Translators for Justice
Kaynak: http://newint.org/blog/2013/10/28/roma-minority-prejudice/

Romanlar bir kez daha haberlerdeler ve her zamanki gibi önyargı ve kötüleme içeren ifadelerin odağı halindeler. Son hikâye, bir Roman yerleşim kampına yapılan baskının ardından ortaya çıkan Yunanistan’daki çocuk kaçırma iddiasıyla ilgili. Anlatı bazı tanıdık kalıpyargıları sergiliyor: suç faaliyetlerinde bulunma ve sosyal yardım otlakçılığı yapma iddiaları ve hatta çocukların Çingeneler tarafından çalındığına dair anlatılan pek popüler asırlık Viktorya dönemi masalı.

Avrupa’nın en büyük azınlık gruplarından biri ve en yoksun topluluğu oldukları düşünüldüğünde Romanların aşağılayıcı ifadeler için ideal hedef alınmaları anlaşılabilir. Yakın geçmişte durum kesinlikle böyle olsa da (örneğin, birkaç yıl önce Britanya’da The Sun gazetesi, “Kamplara Tekme” kampanyası yürütmüştü), son yıllarda işler daha olaysız devam etmiştir –yani neredeyse.

Romanların “suçlu,” “hak etmeyen” ve “kaynakları kurutan” bir topluluk olduğuna dair sunulan haberler, Avrupa anakıtasında çok daha yaygınlar. Fransa’nın Romanları sınır dışı etmesi uluslararası boyutta ayıplanmıştı – ama sağcı partiler seçim kampanyalarında düzenli olarak Romanları hedef almakta, nefret grupları da Roman toplulukları üyelerine karşı şiddeti ön plana çıkarmaktadır.

Romanlar Kimlerdir?
Romanların Avrupa’da uzun bir geçmişleri olduğu 13. yüzyıldan itibaren tarihi kayıtlarda görülmektedir. Bugün Avrupa’da yaşayan Romanların nüfusu tahminen 10 milyonu aşmaktadır ve Romanlar, Avrupa Birliği’nin en büyük azınlık gruplarından biri olarak geniş çapta tanınmaktadır. İlk kez, 1971’de Londra’da yapılan Dünya Roman Kongresi’nin açılış töreninde seçilen “Roman” terimi bugün Avrupa Birliği (AB) genelinde, çeşitli toplulukları, kabileleri ve boyları tanımlamak için kullanılan genel ve pratik bir terim olarak yaygın bir şekilde kabul görmektedir.

Bu toplulukların üyeleri, dil ve kültür açısından birçok önemli farklılık gösterebilmektedir. Avrupa Komisyonu ismen dört farklı Roman topluluğu tanımlar:

● Yoksun ve nüfusu fazla yoğun kentsel ve varoş bölgelerde yaşayan, muhtemelen diğer etnik azınlıklara ve çoğunluğun ezilen üyelerine yakın olan Roman toplulukları;
● Kırsal bölgelerdeki küçük şehirlerin/köylerin yoksun kesimlerinde ve çoğunluğun yaşadığı şehirler/köylerden soyutlanmış kırsal yerleşim yerlerinde yaşayan Roman toplulukları;
● O ülkenin ya da başka bir AB ülkesinin vatandaşı olan gezgin Roman toplulukları ve
● Üçüncü dünya ülkesi vatandaşı olan, mülteci olan, vatandaşlığı olmayan veya sığınmacı olan gezgin ve yerleşik Roman toplulukları.

Romanlar nerede yaşar?

AB genelinde ne kadar Roman olduğuna dair bilgi toplama işi bir hayli zordur. Birçok ülkede etnik kökene bağlı resmi bilgilerin toplanması yasaktır ve Roman nüfusunun devlet hizmetleriyle düşük oranda ilişkide olması, resmi olmayan tahminlerin bile yapılmasını zorlaştırmaktadır.

Ancak sahip olduğumuz bilgiler (birçok kişi itiraz etse de en azından bir kıstas oluşturmaktadır) iki muhtemel sonuca işaret etmektedir.

İlk olarak, Avrupa genelindeki ülkelerde çeşitli sayılarda Roman nüfusları bulunmaktadır. En kalabalık nüfuslar orta ve doğu Avrupa ülkeleri olan Bulgaristan, Eski Yugoslav Makedonya Cumhuriyeti, Slovakya, Romanya, Sırbistan ve Macaristan’da bulunmaktadır. Bu ülkelerde Romanlar toplam nüfusun yüzde 7 ile 10 arasını oluşturmaktadır. Diğer ülkelerin çoğunda Romanlar nüfusun yaklaşık yüzde bir ya da daha azını oluşturmaktadır.

İkinci olarak, ‘resmi’ nüfus tahminleri ile bu alanda faaliyet gösteren sivil toplum örgütlerinin (NGO) verdiği tahminler arasında önemli farklar bulunmaktadır.

Romanların karşılaştığı sorunlar karmaşık, çok katmanlı ve genellikle kökleşmiş sorunlardır. Bu sorunlar gelişmekte olan bir ülkede yaşayan bir topluluğun tarifini andırır. Kötü sağlık, düşük okuryazarlık oranı, işsizlik, düşük konut standartları, eğitime düşük ilgi ve ayrımcılık, Romanların olduğu bütün ülkelerde yaygın olarak görülmektedir.

Britanya’da Romanlar

Britanya’da Roman olarak sınıflandırılan topluluklar karmaşıktır. Avrupa Komisyonu’nun tanımı altında, bu sınıflandırmanın içinde Çingeneler ve Gezginler de bulunuyor. Ancak aslında Britanya’daki Roman Çingenelerin çoğu, ülkeye yakın zamanlarda gelen Romanlarla ortak bir mirası paylaşıyor, fakat bu tartışmaya açık.

Ancak Britanya’da ‘Roman’ terimi daha çok, genelde orta ve doğu Avrupa’dan gelen göçmenlerle eş anlamlı olarak kullanılmaktadır. Romanlar onlarca yıldır Britanya’ya göç etmektedir. Bu göçteki artışlar özellikle, 1945 yılı sonrasında, 1990’ların son yıllarında, 2000’li yılların başlarında ve yakın geçmişte 2004 ve 2007’de yeni ülkelerin AB’ye alınmasından bu yana olmuştur.

Önceki tahminler rakamın 100.000 ila 300.000 arasında olduğunu söylemektedir. Fakat Salford Üniversitesi’ndeki araştırmacıların yakında açıklayacağı bilgiler, Britanya’daki göçmen Romanların güncel sayımını göstermeyi amaçlamaktadır.

Britanya’daki Çingeneler ve Gezginler, karavanda yaşayanlar ve evde yaşayanlar olarak ayrılsa da göçmen Romanların neredeyse istisnasız olarak evlerde yaşadıkları düşünülmektedir. Bu da Romanların karavan ve göçebe hayattan çoğu zaman riskli ve düşük standartlı konut yaşamına geçtiği Avrupa’daki genel durumu yansıtmaktadır.

Buradan nereye gitmek gerekir?
Bir ülkenin sorunları için Romanları suçlayan eski düşünceye dönülmesine karşı durmak için Avrupa düzeyinde çaba sarf edilmektedir. Fakat ne yazık ki AB üye ülkeleri, Romanlar hakkında (çoğu zaman olumsuz) olan algılamaya cevaben, Romanların neden savunmasız bir azınlık pozisyonunda bulunduklarını düşünmeden harekete geçmeye meyilliler.

Avrupa Komisyonu, Ulusal Roman Entegrasyonu Stratejilerinin gelişimini teşvik ederek, üye ülkelerin çabalarını destekleyip Romanların hayatlarında elle tutulur gelişmelere çevirmeye çalışıyor. Ancak bu karmaşık ve siyasi açıdan yüklü sorunun en iyi nasıl ele alınacağıyla ilgili net bir kafa karışıklığı var.

Daha insancıl bir yaklaşım, birkaç kişinin suçluluğuyla bütün bir etnik grubun geleceğini kirletmeyi ayırt edebilmekle başlamak olur. Medya bu konuda yardımcı olabilir. Geçmişte olduğundan daha yardımcı olabileceği kesin.

Philip Brown Roman Çalışmaları Üzerine Avrupa Akademik Çalışmalar Ağı’nın bir üyesi ve İngiliz Psikoloji Birliği’nin tescilli bir psikoloğudur. Britanya’daki göçmen Romanların nüfus sayımına yardımcı olacak araştırması, Joseph Rowntree Hayır Vakfı finanse edilecektir. Şu sıralarda ise Avrupa Birliği’nin Temel Haklar ve Vatandaşlık Programı tarafından müşterek olarak finanse edilen Roman MATRIX projesi üzerinde çalışmaktadır.

Metnin oijinali daha önce The Conversation‘da yayımlanmıştır.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s